توصيه هاي غذايي براي بيماران مبتلا به كم خوني فقر آهن
معمولا مقدار خون مرد ها كمي بيشتر از زن هاست . يك شخص بالغ ( با وزن حدود 70 كيلو گرم ) به طور متوسط حدود 5 ليتر خون دارد و معمولا خون هر شخص با وزن بدنش متناسب است به طوري كه در مرد ها به ازاي هر كيلو گرم وزن بدن , حدود 70 و در زن ها حدو 65 ميلي ليتر خون وجود دارد.
خون از 2 قسمت تشكيل شده است. قسمت سلولي كه شامل گلبول هاي قرمز , گلبول هاي سفيد و پلاكت هاست و قسمت مايع كه پلاسما نام دارد و شامل آب , املاح , هورمون ها , عوامل انقعادي و غيره است . وظيفه گلبول قرمز عبارت است از انتقال اكسيژن به سلول هاي بدن و باز گرداندن گاز كربنيك از سلول ها به ريه ها براي دفع كه اين عمل به وسيله هموگلوبين انجام مي شود . همو گلوبين يك ماده رنگي است كه داراي عنصر آهن بوده و سرخي خون به علت وجود همين هموگلوبين است. تعداد گلبول هاي قرمز در مرد ها تقريبا 6. 5/4 ميليون و در زن ها 5/5 .4 ميليون در هر ميلي متر مكعب خون است. كم خوني به كم شدن تعداد گلبول هاي قرمز يا ميزان همو گلوبين خون گفته مي شود , به نحوي كه نياز بافت هاي بدن به اكسيژن تامين نشود.
كم خوني خفيف معمولا هيچ علامت واضحي ندارد. برخي نشانه هاي كم خوني متوسط عبارت اند از ضعف : كاهش قواي جسماني , نفس نفس زدن و افزايش ضربان قلب به ويژه در صورت فعاليت بدني و گاهي هم ممكن است هيچ علامتي نداشته باشد. بنابر اين كم خوني را غالبا با غير طبيعي بودن تست هاي آز مايشگاهي مي توان تشخيص داد و تنها در بعضي موارد بيماران به كم خوني پيشرفته و علايم و نشانه هاي مربوط به آن مراجعه مي كنند.
برخي اختلالات كه به طور شايعي با كم خوني ارتباط دارد , از قبيل علايم و نشانه هايي مانند , خونريزي , خستگي پذيري , بي حالي , تب دراز مدت , كاهش وزن, تعريق شبانه , وجود خون در مدفوع همچنين سابقه برخي داروها و نيز سابقه فاميلي كم خوني , بنابر اين لازم است اين گونه افراد حتما يك آزمايش خون بدهند.
كم خوني علل و انواع مختلفي دارد كه يك نوعش كم خوني فقر آهن است كه به علت كمبود آهن بدن ايجاد مي شود. افراد مبتلا به كم خوني بايد رژيم غذايي خون را طوري تنظيم كنند كه آهن بيشتري از غذا جذب كنند. مي دانيد كه در رژيم غذايي روزانه 2 نوع آهن وجود دارد , يكي آهن گوشت كه در انواع گوشت مانند گوشت قرمز , ماهي , قسمت هاي تيري گوشت مرغ و جگر وجود دارد, كه اين نوع آهن به آساني مورد استفاده بدن قرار مي گيرد و جذب آن در بدن زياد است و ديگري آهن غير گوشت كه در بسياري از مواد غذايي از جمله زرده تخم مرغ , غلات , برگه هلو و انجير و آلو , هويج , شكلات , حبوبات , سبزيجات , ميوه جات و سيب زميني وجود دارد . جذب آهن غير گوشت بسيار كمتر جذب آهن گوشت است بنابراين بهتر است مبتلايان به كم خوني فقر را هم از كليه مواد مذكور كه حاوي آهن هستند و خصوصا آهن گوشت , در رژيم غذايي خود به مقدار زياد استفاده كنند .
برخي غذاها هم هستند كه جذب آهن غير گوشت را افزايش مي دهند , مانند ترشي جات و سركه , ويتامين ث (كه در ميوه جات به ويژه مركبات و گوجه فرنگي و سبزيجات مانند جعفري , شاهي , شنبليله , تره , شويد , گل كلم , فلفل دلمه اي و ... به وفور يافت مي شود) گوشت قرمز , گوشت پرندگان , گوشت ماهي و همچنين غذا هاي دريايي نه تنها حاوي مقدار زيادي آهن از نوع آهن گوشت هستند , بلكه باعث افزايش جذب آهن غير گوشت مي شوند.
برخي غذاها هم هستند كه جذب آن غير گوشت را كاهش مي دهند مانند چاي و قهوه , محصولات لبني (شير , پنير , ماست) و نيز غلات (سبوس گندم , ذرت , جوي دو سر , برنج و سويا) بنا بر اين بهتر است افراد كم خون و فقر آهن هنگام مصرف مواد غذايي حاوي آهن از مصرف همزمان موادي كه جذب آهن را كاهش مي دهند خود داري كرده و در عوض مقدار بيشتري موادي كه جذب آهن را افزايش مي دهند استفاده كنند.
به طور كلي توجه به توسعه هاي زير در رژيم غذايي به جذب بيشتر آهن كمك مي كند
1- مصرف چاي و قهوه را به حداقل برسانيد و در صورت مصرف , حتي المقدور كم رنگ و حداقل 2 ساعت پس از صرف آخرين وعده غذايي باشد.
2- تا جايي كه مي توانيد سبزيجات بخوريد. مصرف مقدار زيادي سبزيجات به ويژه جعفري , ريحان , شاهي , نعناع و ترخون به همراه غذا بسيار مفيد است. تا مي توانيد به سوپ يا آبگوشت خود سبزيجات اضافه كنيد و به همراه ناهار و شام تان از ليموترش يا نارنج تازه استفاده كنيد . ميوه هاي سر شار از ويتامين ث مثل مركبات , توت فرنگي , كيوي , هندوانه و طالبي را زياد مصرف كنيد. همچنين بهتر است ميوه جات و سبزيجات تا حد امكان با پوست مصرف شود مثلا خيار خوب شسته شده را با پوست به سالاد اضافه كنيد . مصرف پياز و ليموترش نيز در سالاد بسيار خوب است . براي استفاده از ميوه جات و سبزيجات پخته , بهتر است آن ها را به قطعات درشت خرد كرده و بخار پز كنيد.
3- از نان هايي استفاده كنيد كه به طريقه سنتي و بدون افزودن جوش شيرين پخت مي شوند.
4- به جاي قند و شكر از كشمش , توت خشك يا خرما استفاده كنيد.